Kısaca
- Sağlık, sendika üyeliği, ceza mahkûmiyeti, biyometrik ve genetik veriler gibi veriler özel nitelikli kişisel veridir.
- Bu verilerin işlenmesi yasaktır; yalnız kanunda sayılan şartlardan biri varsa işlenebilir.
- 7499 sayılı Kanun'la 2024'ten beri istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ve sosyal güvenlikteki hukuki yükümlülükler için zorunluluk da işleme şartıdır.
- Özel nitelikli verilerde ayrıca Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınması şarttır.
Bu yazıda
Bazı kişisel veriler, açığa çıkmaları hâlinde kişinin ayrımcılığa uğramasına yol açabilecek nitelikte olduğu için daha sıkı korunur. 6698 sayılı Kanun'un 6. maddesi bu verileri sayar ve hangi şartlarla işlenebileceğini belirler. Madde, 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun'la önemli ölçüde değişti.
Hangi veriler özel niteliklidir?
Kişilerin:
- ırkı, etnik kökeni,
- siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları,
- kılık ve kıyafeti,
- dernek, vakıf ya da sendika üyeliği,
- sağlığı, cinsel hayatı,
- ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri,
- biyometrik ve genetik verileri
özel nitelikli kişisel veridir.
Kural: işleme yasağı ve istisnaları
7499 sayılı Kanun'la değişen üçüncü fıkraya göre özel nitelikli verilerin işlenmesi yasaktır. Ancak işleme şu hâllerde mümkündür:
| Şart | İK'dan olası örnek |
|---|---|
| a) İlgili kişinin açık rızası | Yasal bir yükümlülük olmadan çalışan sağlığına ilişkin gönüllü bir programa katılım |
| b) Kanunlarda açıkça öngörülmesi | |
| c) Fiili imkânsızlık nedeniyle rıza açıklayamayan kişinin hayatı veya beden bütünlüğü için zorunluluk | İşyerinde acil sağlık müdahalesi |
| ç) İlgili kişinin alenileştirdiği veriye ilişkin ve alenileştirme iradesine uygun olması | |
| d) Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunluluk | Dava ya da arabuluculuk sürecinde belge kullanımı |
| e) Sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetleri için | İşyeri hekiminin muayene kayıtları |
| f) İstihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yardım alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunluluk | İstirahat raporunun SGK işlemleri ve puantaj için işlenmesi; işe giriş sağlık muayenesi |
| g) Siyasi, felsefi, dini veya sendikal amaçla kurulan kâr amacı gütmeyen kuruluşların mevcut veya eski üyelerine yönelik işlemesi |
Tablodaki örnekler, şartların İK'daki olası karşılıklarını göstermek içindir; somut işlemde şartın gerçekten sağlanıp sağlanmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
(f) bendi İK için en önemli değişikliktir. 2024 öncesinde sağlık verileri açık rıza dışında yalnız sınırlı amaçlarla işlenebiliyordu; artık iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik mevzuatından doğan yükümlülükler için zorunlu olan işleme doğrudan bu bende dayanabilir.
Yeterli önlem şartı
Dördüncü fıkraya göre özel nitelikli verilerin işlenmesinde ayrıca Kurul tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınması şarttır. Uygulamada bu, sağlık raporlarının ve adli sicil kayıtlarının erişimi sınırlı ayrı bir dosyada tutulması, yetkisiz kişilerin göremeyeceği şekilde saklanması gibi teknik ve idari tedbirler demektir.
İK için kontrol listesi
- Sağlık raporlarını genel özlük dosyasından ayırın; erişimi İK ve işyeri hekimiyle sınırlayın.
- İşe alımda adli sicil kaydı istiyorsanız bunun hangi kanuni yükümlülüğe dayandığını yazın; dayanağı yoksa istemeyin.
- Biyometrik veriyle (ör. parmak izi) giriş sistemi kurmadan önce hukuki sebebi ve daha az müdahaleci alternatifleri değerlendirin.
- Aydınlatma metninizde özel nitelikli veri işlemelerini ayrıca belirtin; genel ilkeler için çalışan verileri yazımıza bakın.
Kaynaklar
Bu yazı 23 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlandı. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olayda hukuki ya da mali müşavirlik desteği yerine geçmez. Bir hata görürseniz bize yazın.