Kısaca
- Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır; her saati normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir.
- Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışma %25 zamla ödenir.
- Fazla çalışmanın yıllık toplamı 270 saati geçemez ve işçinin onayı gerekir.
- İşçi isterse ücret yerine her fazla saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir.
Bu yazıda
Fazla çalışma, İş Kanunu'nun 41. maddesinde düzenlenir. Madde; ne zaman fazla çalışma yapılabileceğini, nasıl ücretlendirileceğini ve hangi sınırların aşılamayacağını tek yerde toplar.
Fazla çalışma nedir?
Fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Ülkenin genel yararları, işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle yapılabilir.
Denkleştirme uygulanıyorsa, haftalık ortalama normal süreyi aşmadıkça bazı haftalarda 45 saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz.
Fazla sürelerle çalışma
Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse (örneğin 40 saat), bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar “fazla sürelerle çalışma”dır. İkisi farklı zamla ödenir.
| Çalışma türü | Ne zaman? | Saat ücreti |
|---|---|---|
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki süre (ör. 40 saat) ile 45 saat arası | Normal saat ücretinin %25 fazlası |
| Fazla çalışma | 45 saati aşan her saat | Normal saat ücretinin %50 fazlası |
Ücret nasıl hesaplanır?
Her bir saat fazla çalışma için ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir. Aylık ücretlide saat ücreti, ücretin aylık çalışma saatine bölünmesiyle bulunur. Haftada 45 saat çalışılan bir düzende bordro uygulamasında ay 30 gün ve gün 7,5 saat kabul edilir; aylık ücret 225 saate bölünür.
2026 asgari ücretle örnek
2026'da brüt asgari ücret günlük 1.101 TL, aylık 33.030 TL'dir.
| Adım | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Saat ücreti | 33.030 ÷ 225 | 146,80 TL |
| Fazla çalışma saat ücreti | 146,80 × 1,5 | 220,20 TL |
| 10 saat fazla çalışma | 220,20 × 10 | 2.202,00 TL (brüt) |
| Fazla sürelerle çalışma saat ücreti | 146,80 × 1,25 | 183,50 TL |
Fazla çalışma ücreti ücret niteliğindedir: SGK primine, gelir vergisine ve damga vergisine tabidir ve bordroda ayrı satır olarak gösterilir.
Serbest zaman seçeneği
İşçi isterse zamlı ücret yerine:
- fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika,
- fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika
serbest zaman kullanabilir. Hak edilen serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanılır. Seçim işçiye aittir; işveren ücret yerine serbest zamanı tek taraflı dayatamaz.
Sınırlar ve yasaklar
- İşçi onayı: Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.
- Yıllık 270 saat: Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.
- Gece çalışması: 69. maddede belirtilen gece çalışmalarında fazla çalışma yapılamaz.
- Sağlık nedenli kısa süreli işler: 63. maddenin son fıkrasında sayılan sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde fazla çalışma yapılamaz.
- Yer altı maden işleri: 42 ve 43. maddelerdeki zorunlu ve olağanüstü hâller dışında fazla çalışma yaptırılamaz; bu hâllerde haftalık 37,5 saati aşan her saat en az %100 zamla ödenir.
Fazla çalışmanın nasıl uygulanacağı, 41. madde uyarınca çıkarılan yönetmelikte ayrıntılandırılır.
İK için kontrol listesi
- Fazla çalışma onayını yazılı alın ve özlük dosyasında saklayın.
- Her çalışan için yıllık fazla çalışma saatini izleyin; 270 saate yaklaşanları planlamada uyarın.
- Serbest zaman tercih edenlerin hak ettiği süreyi ve altı aylık kullanım süresini ayrıca takip edin.
Kaynaklar
Bu yazı 23 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlandı. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olayda hukuki ya da mali müşavirlik desteği yerine geçmez. Bir hata görürseniz bize yazın.