Kısaca
- Genel kural: haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmadıkça çalışılan günlere eşit bölünür.
- Taraflar anlaşırsa süre, günde 11 saati aşmamak şartıyla günlere farklı dağıtılabilir.
- Bu durumda iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşamaz; toplu iş sözleşmesiyle dönem dört aya çıkabilir.
- Denkleştirme yapılan haftalarda 45 saati aşan çalışma, ortalama aşılmadıkça fazla çalışma sayılmaz.
Bu yazıda
Çalışma süresi, İş Kanunu'nun 63. maddesinde iki katmanlı bir kuralla düzenlenmiştir: önce haftalık bir üst sınır, ardından bu sürenin günlere nasıl dağıtılacağı. Denkleştirme ikinci katmanda devreye girer.
Genel kural: haftada en çok 45 saat
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünür.
| Haftalık çalışılan gün | Eşit dağıtımda günlük süre |
|---|---|
| 6 gün | 7,5 saat |
| 5 gün | 9 saat |
Bu süreye ara dinlenmeleri dahil değildir; 68. madde ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmayacağını belirtir.
Farklı dağıtım: günde 11 saat sınırı
Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Örneğin bir hafta pazartesiden perşembeye 10'ar saat, cuma 5 saat çalışılabilir (toplam 45 saat).
Denkleştirme: iki aylık ortalama
Farklı dağıtım yapıldığında kanun bir ortalama şartı koyar: iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz.
- Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar artırılabilir.
- Turizm sektöründe denkleştirme süresi dört aydır; toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar artırılabilir.
Örnek
İki aylık (8 haftalık) bir denkleştirme döneminde işçi ilk dört hafta 50'şer saat, son dört hafta 40'ar saat çalışsın:
| Dönem | Haftalık saat | Toplam |
|---|---|---|
| 1.–4. hafta | 50 | 200 saat |
| 5.–8. hafta | 40 | 160 saat |
| 8 hafta toplamı | 360 saat | |
| Haftalık ortalama | 45 saat |
Ortalama 45 saati aşmadığı için ilk dört haftadaki 50 saatlik çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. 41. madde bunu açıkça belirtir: denkleştirme esasının uygulandığı hâllerde haftalık ortalama normal süreyi aşmamak koşuluyla bazı haftalarda 45 saat aşılsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Ortalama aşılırsa aşan kısım fazla çalışmadır ve fazla çalışma ücreti kurallarına tabidir.
Yer altı maden işleri
Yer altı maden işlerinde çalışma süresi farklıdır: günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saat.
Uygulama için notlar
- Denkleştirme, tarafların anlaşmasına dayanır. İş sözleşmesine ya da ayrı bir yazılı onaya bağlamak, ispat açısından önemlidir.
- Günlük 11 saat sınırı mutlaktır; denkleştirme bu sınırı aşmaya izin vermez.
- Uygulama şekilleri, 63. madde uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının çıkardığı yönetmelikle ayrıntılandırılır.
- Puantajı haftalık değil dönemsel izleyin: denkleştirmede fazla çalışma ancak dönem sonunda ortalamaya bakılarak tespit edilir.
Kaynaklar
Bu yazı 23 Ekim 2026 tarihinde yürürlükteki mevzuata göre hazırlandı. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olayda hukuki ya da mali müşavirlik desteği yerine geçmez. Bir hata görürseniz bize yazın.