Gece çalışması: 7,5 saat sınırı, istisnalar ve vardiya nöbeti

Gece çalışması, çalışanın sağlığını en çok etkileyen çalışma biçimlerinden biri olduğu için İş Kanunu'nda ayrıca sınırlandırılmıştır. Kurallar 69. maddededir.

“Gece” ne demek?

Çalışma hayatında “gece”, en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir. İşin niteliğine ya da bölgenin özelliklerine göre gecenin başlangıcının geriye alınması ve benzeri ayarlamalar yönetmelikle yapılabilir.

7,5 saat sınırı

İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. Gündüz 11 saate kadar çıkabilen günlük çalışma süresi, gece dönemine düşen çalışmada 7,5 saatle sınırlıdır.

İstisnalar

2015'te eklenen ve 2022'de genişletilen cümleye göre şu işlerde, işçinin yazılı onayı alınması şartıyla, yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir:

• Turizm,
• Özel güvenlik,
• Sağlık hizmeti,
• 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri.

Bu işlerde de onay yazılı olmalıdır; sözlü kabul yeterli değildir.

Gece çalışmasında fazla çalışma yasağı

41. madde, 69. maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamayacağını açıkça söyler. Gece vardiyasında çalışan işçiye, vardiyasının ardından ya da içinde fazla çalışma yaptırılamaz.

Vardiya nöbetleşmesi

Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde:

• Bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçiler, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılır; postalar böyle sıraya konur.
• Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
• Postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Örnek

Gece postasında (22.00–06.00) bir hafta çalışan işçi, sonraki hafta gündüz postasına (08.00–16.00) geçecekse, son gece postasının bittiği 06.00 ile ilk gündüz postasının başladığı saat arasında en az 11 saat bulunmalıdır. Aynı gün 08.00'de başlatmak bu kuralı ihlal eder.

İK için notlar

• Vardiya planlarında gece dönemine düşen saatleri ayrıca hesaplayın; 7,5 saat sınırı yalnız gece kısmına uygulanır.
• İstisna kapsamındaki işlerde 7,5 saati aşan gece çalışması için yazılı onayları özlük dosyasında saklayın.
• Posta değişimlerinde 11 saatlik dinlenmeyi vardiya yazılımında kural olarak tanımlayın.
• Gece çalışmasına özel sağlık gözetimi ve çalıştırma yasakları için iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına da bakın.