Kısmi süreli, çağrı üzerine ve uzaktan çalışma: kurallar ve SGK günleri

Tam süreli ve işyerinde yürütülen çalışma tek model değildir. İş Kanunu'nun 13. ve 14. maddeleri kısmi süreli, çağrı üzerine ve uzaktan çalışmayı düzenler; 5510 sayılı Kanun da bu çalışanların prim günlerinin nasıl hesaplanacağını belirler.

Kısmi süreli çalışma

İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir.

Eşit davranma: Kısmi süreli işçi, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt sözleşmesi kısmi süreli olduğu için tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.

Emsal işçi: İşyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalışan işçidir. İşyerinde yoksa, o işkolunda şartlara uygun bir işyerinde aynı veya benzer işi yapan tam süreli işçi esas alınır.

Geçiş talepleri: İşçilerin niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda kısmi süreliden tam süreliye ya da tam süreliden kısmi süreliye geçme istekleri işverence dikkate alınır ve boş yerler zamanında duyurulur.

Doğum sonrası kısmi çalışma hakkı

74. maddedeki izinlerin bitiminden sonra, zorunlu ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. İşçi talebini ya da tam zamanlıya dönüşünü en az bir ay önce yazılı bildirir. Ebeveynlerden biri çalışmıyorsa çalışan eş bu talepte bulunamaz.

Çağrı üzerine çalışma

Yazılı sözleşmeyle, işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması hâlinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir sözleşmedir.

Uzaktan çalışma

Uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.

Sözleşmede şunlar yer alır: işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri; ücret ve ödenmesi; işverenin sağladığı ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler; işverenin işçiyle iletişimi ile genel ve özel çalışma şartları.

Uzaktan çalışan işçi de esaslı bir neden olmadıkça emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda işçiyi bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili güvenlik tedbirlerini almakla yükümlüdür. Ayrıntılar Bakanlığın yönetmeliğindedir.

SGK prim günü nasıl hesaplanır?

5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi iki özel kural koyar:

• (h) bendi: Kısmi süreli sözleşme yazılı yapılmışsa, ay içinde günün bazı saatlerinde çalışıp çalıştığı saat karşılığı ücret alan sigortalının prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saatinin, İş Kanunu'na göre belirlenen haftalık süreye göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesiyle bulunur. Gün kesirleri bir gün kabul edilir.
• (ı) bendi: Çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı sözleşmede süre gün, hafta ve ay olarak belirlenmemişse, prim ödeme gün sayısı haftalık çalışma süresi en az 20 saat kararlaştırılmış sayılarak hesaplanır.

Örnek

Ayda toplam 80 saat çalışan kısmi süreli işçi için, haftalık 45 saatlik süre 6 güne bölündüğünde günlük çalışma saati 7,5'tir: 80 ÷ 7,5 = 10,67 gün; kesir bir gün sayıldığı için 11 prim günü bildirilir.

İK için notlar

• Kısmi süreli ve çağrı üzerine sözleşmeleri mutlaka yazılı yapın; SGK prim günü kuralları yazılı sözleşmeye bağlıdır.
• Kısmi süreli çalışanlara verilen yemek, yol ve ikramiye gibi bölünebilir menfaatleri çalışma süresine orantılı hesaplayın.
• Uzaktan çalışanlara verilen ekipmanı zimmet tutanağıyla teslim edin.